Print Pages

Access Page via Rule

Track Page Visit

Visited Pages JQuery

Navigatie Hoofstuk V Hoofdstuk I Hoofdstuk II Hoofdstuk III Hoofdstuk IV Hoofdstuk V Hoofdstuk VI
Navigatie HV tablet I II III IV V VI
Navigatie Hoofstuk V mobiel I II III IV V VI

Data en de praktijk

"Je hebt juridische regels, maar in de wetenschap zijn gedragslijnen minstens zo belangrijk en die staan niet altijd 1:1 tot elkaar." - Heiko Tjalsma

    Hoofdlijnen

Wat mag je met onderzoeksdata en wat mag je niet? Op de achtergrond spelen wetten en regels. Maar hoe ga je daar nou in de praktijk mee om? Een handreiking. 

Bij het gebruik van onderzoeksdata spelen er (minimaal) twee belangen. Die kunnen in elkaars verlengde liggen, maar ook met elkaar botsen. Je hebt het belang van het instituut (dat bijvoorbeeld een databank aan het opbouwen is) en dat van de wetenschapper die carrière wil maken.

Idealiter heb je geen wetten en regels nodig als er wrijving ontstaat, omdat een onderzoeker van tevoren heeft geregeld wat hij wel en wat hij niet met de data mag. In het meest ideale geval heeft een instituut een visie op onderzoeksdata (en een beleidsstuk): wie mag wat met de onderzoeksdata? Een voorbeeld van een instituut dat beleid heeft, is de KNAW.(1) En mocht je in de praktijk tegen een botsing van belangen aanlopen en er is niets over op papier gezet, kun je er alsnog samen proberen uit te komen.

Q&A met Heiko Tjalsma

Q: Van wie zijn mijn data?

A:  Zo strikt als de letter van de wet lijkt, zo fluïde is het antwoord op deze vraag. Neem het publiceren van artikelen: in principe kan de universiteit waar het onderzoek gedaan is het auteursrecht op artikelen claimen. Maar dat doen ze niet want daar schaden ze de carrière van hun onderzoekers mee (en daarmee uiteindelijk ook zichzelf). Ook bij onderzoeksdata hangt het van de context af hoe er in de praktijk mee wordt omgegaan. Je mag vaak je data wel meenemen, maar alleen in goed overleg. Idealiter heb je daar van tevoren een afspraak over gemaakt, bijvoorbeeld in de aanstellingsbrief.
Het Meertens Instituut(2) heeft onderzoekers in dienst die meewerken aan de bouw van diverse databases.(3) Dat is de core business van het instituut. In zo'n geval lijkt het logisch dat een onderzoeker zijn data bij het onderzoeksinstituut laat.

Er is trouwens in het auteursrecht een onderscheid tussen de persoonlijkheidsrechten (die houd je je altijd en zijn niet overdraagbaar) en de exploitatierechten: dat wat je met de data mag doen. Exploitatierecht kun je overdragen als je samen een contract opstelt. En dan nog moet de exploitant noemen dat de data door jou zijn verzameld.

Q: Wat betekent het dat NWO mede eigenaar van mijn data is?

A: In het reglement staat dat NWO eigenaar is. Het gaat in dit geval om het exploitatierecht. En het lijkt niet de bedoeling van NWO te zijn dit op het scherpst van juridische snede uit te vechten. De bedoeling van de wijziging van het reglement is vooral dat data open access en duurzaam bewaard worden. NWO gaat er verder niet achteraan als dat in orde is; het is een handvat om dat wel te doen als iemand dat weigert.

Q: Hoe gaan data-archieven om met auteursrecht?

A: Als professor X zich meldt met data dan gaat een data-archief ervan uit dat hij de eigenaar van de data is. Hij machtigt het data-archief via een licentie om een kopie van de data - onder voorwaarden - ter beschikking te stellen aan anderen.

DANS gaat contracten afsluiten met universiteiten. Het uitgangspunt daarbij is dat de onderzoeksdata van de universiteit zijn en niet van de individuele onderzoekers.

Q: Hoe gaan data-archieven om met verweesde data?

A: Verweesde data zijn data waarvan de eigenaar niet meer te vinden is of overleden is. Als de data in restricted access ter beschikking zijn gesteld, moet de eigenaar toestemming geven voor toegang. En dat is lastig als je de eigenaar niet meer kunt vinden. In de licentie van DANS en 3TU.Datacentrum staat een artikel dat data automatisch open access worden als iemand overlijdt. Bij data waarvan de eigenaar anderszins niet te bereiken is, is dat nog niet het geval. Maar dat zou wel wenselijk zijn.

Q: Bij wie moet een data supporter of onderzoeker zijn als hij het antwoord op zijn vragen hier niet vindt?

A: Dat kan per instituut verschillen. Vraag eerst eens na bij de beleidsmedewerkers van jouw instituut of ze over een juridisch adviseur of mogelijk een functionaris voor de Gegevensbescherming beschikken.

   Bronnen

Klik om te openen/sluiten

  1. KNAW. KNAW policy on open access and digital preservation. Retrieved from https://www.knaw.nl/en/topics/open-access-and-digital-preservation/open-access/policy?set_language=en
  2. Meertens instituut. Retrieved from http://www.meertens.knaw.nl/cms/en/
  3. Meertens instituut. Collections. Retrieved from www.meertens.knaw.nl/cms/en/collections/databases

  Jouw toevoegingen

Heb jij verhalen of anekdotes uit de praktijk? Laat het ons weten in de comments. 


Like · Dislike 1 ·  
Not rated yet. Be the first who rates this item!

Jerry Vries - Data wordt open access wanneer iemand komt te overlijden. Maar kan deze data dan niet data bevatten waarop de overleden persoon het gebruiksrecht, of te wel een kopie voor prive gebruik, heeft? En kunnen deze dan zondermeer open access worden?

8 months 3 weeks ago · 
Not rated yet. Be the first who rates this item!
I like maybeLike · 

Erik Jansen - ... en hoe zit het met bijvoorbeeld erfgenamen? Kunnen zij in bepaalde situaties rechten claimen op data?

8 months 1 week ago · 
Not rated yet. Be the first who rates this item!
I like maybeLike · 

Research Data Netherlands - Heiko Tjalsma laat bij navraag het volgende weten:

In vorige versies van de licentie-overeenkomst stond dat data in EASY Open Access worden als de depotgever overleden is. Dat staat er nu niet meer! Dat gebeurt dus ook niet meer.

Als bedoeld wordt dat dan de privacybescherming niet meer geldt: privacybescherming staat volkomen los van het eigendomsrecht. DANS wordt zelf nooit eigenaar van data (preciezer: krijgt nooit de rechten), maar mag via de licentie wel de data gebruiken, in de zin van archiveren en ter beschikking stellen. Bij overlijden wordt vanuit gegaan dat het contract geldt tussen de (erf)opvolger van de oorspronkelijke depotgever en DANS. Als dat onduidelijk is of de opvolger niet meer te traceren, treedt artikel 8 van de licentie-overeenkomst in werking en “is depotnemer bevoegd al datgene te doen wat zij met het oog op de realisering van haar doelstellingen redelijkerwijze nodig acht.”

(En we zullen de tekst van het interview actualiseren.)

8 months 1 week ago · 
Not rated yet. Be the first who rates this item!
I like maybeLike ·