Casus Aletta Ruweel

Casus

Aletta Ruweel deed als promovendus in de groep van professor Flinsterblom onderzoek naar het effect van homeopathische middelen op de gezondheid van baby's. Ze heeft onlangs haar proefschrift verdedigd en een baan gekregen als postdoc bij een andere universiteit. Ruweel heeft tijdens haar onderzoek haar aandacht verdeeld over drie projecten. Ze is uiteindelijk maar met één van de drie verder gegaan. Niet omdat de andere twee projecten niet veelbelovend leken, maar omdat dit specifieke project het beste paste bij het onderzoeksvoorstel waar ze haar subsidie voor ontving.

De dag voordat ze gaat beginnen als postdoc, komt ze naar het kantoor van Flinsterblom om kopieën te maken van haar (volstrekt geanonimiseerde) onderzoeksdata. Daarnaast wil ze de software kopiëren die nodig is om de data te lezen. Ze verheugt zich er enorm op om met de twee projecten die zijn blijven liggen verder te gaan.

Terwijl Ruweel de onderzoeksdata downloadt, komt Flinsterblom binnen. Hij vraagt haar wat zij aan het doen is. Als Ruweel dat uitlegt aan Flinsterblom, zegt hij: "Dat kan niet, de data behoren mij toe". Ruweel is verbouwereerd. "Maar ik heb het onderzoek toch gedaan?", stamelt Ruweel. Flinsterblom is onverbiddelijk en antwoordt: "Je zou toch moeten begrijpen dat je de onderzoeksdata alleen hebt kunnen verzamelen omdat ik subsidies binnen heb gehaald. Daarnaast was het een gezamenlijk project. Bovendien zijn de data zijn eigenlijk ook niet eens van mij. Ze zijn van de universiteit en andere studenten van deze universiteit zullen er verder aan werken".

Ruweel loopt zonder gedag te zeggen weg. Ze is boos en denkt aan al het harde werk dat ze gedaan heeft. Ze besluit zich te beraden op mogelijke stappen tegen Flinsterblom.

Casus Licenties

Licenties bij DANS en 4TU.Centre for Research Data

DANS heeft een standaard-licentieovereenkomst(10) voor deponeerders van datasets. 4TU.Centre for Research Data heeft deze aangepast naar 4TU.formaat.(11) Het zijn niet-exclusieve licenties die inhouden dat je de dataset ook bij andere partijen mag deponeren.

Met deze licenties verwerven de twee data-archieven toestemming om de data ter beschikking te stellen aan geregistreerde gebruikers. De depositor van de data verklaart dat hij het recht heeft de dataset te deponeren. Als er bijvoorbeeld foto's in de dataset zitten die gemaakt zijn door derden, dan regelt de depositor dat de rechten daarop zijn afgedekt. 

Licenties bij andere data archieven

Dryad(12) is een internationaal data-archief voor data die ten grondslag liggen aan peer-reviewed artikelen in de biowetenschappen. Aan onderzoekers die hun data bij Dryad deponeren, wordt toestemming gevraagd om hun data onder een zogeheten CC0 Public Domain Dedication licentie(7) te laten publiceren.(13)

DANS heeft onlangs besloten de CC0 Public Domain Dedication licentie te gaan invoeren voor onderzoeksdata als de 'eigenaar' daar geen bezwaar tegen heeft.

Creative Commons heeft een lijst met voorbeelden verzameld(14) van organisaties die CC0 gebruiken.

Q&A met Heiko Tjalsma

Q: Van wie zijn mijn data?

A:  Zo strikt als de letter van de wet lijkt, zo fluïde is het antwoord op deze vraag. Neem het publiceren van artikelen: in principe kan de universiteit waar het onderzoek gedaan is het auteursrecht op artikelen claimen. Maar dat doen ze niet want daar schaden ze de carrière van hun onderzoekers mee (en daarmee uiteindelijk ook zichzelf). Ook bij onderzoeksdata hangt het van de context af hoe er in de praktijk mee wordt omgegaan. Je mag vaak je data wel meenemen, maar alleen in goed overleg. Idealiter heb je daar van tevoren een afspraak over gemaakt, bijvoorbeeld in de aanstellingsbrief. 
Het Meertens Instituut(2) heeft onderzoekers in dienst die meewerken aan de bouw van diverse databases.(3) Dat is de core business van het instituut. In zo'n geval lijkt het logisch dat een onderzoeker zijn data bij het onderzoeksinstituut laat.

Er is trouwens in het auteursrecht een onderscheid tussen de persoonlijkheidsrechten (die houd je je altijd en zijn niet overdraagbaar) en de exploitatierechten: dat wat je met de data mag doen. Exploitatierecht kun je overdragen als je samen een contract opstelt. En dan nog moet de exploitant noemen dat de data door jou zijn verzameld.

Q: Wat betekent het dat NWO mede eigenaar van mijn data is?

A: In het reglement staat dat NWO eigenaar is. Het gaat in dit geval om het exploitatierecht. En het lijkt niet de bedoeling van NWO te zijn dit op het scherpst van juridische snede uit te vechten. De bedoeling van de wijziging van het reglement is vooral dat data open access en duurzaam bewaard worden. NWO gaat er verder niet achteraan als dat in orde is; het is een handvat om dat wel te doen als iemand dat weigert.

Q: Hoe gaan data-archieven om met auteursrecht?

A: Als professor X zich meldt met data dan gaat een data-archief ervan uit dat hij de eigenaar van de data is. Hij machtigt het data-archief via een licentie om een kopie van de data - onder voorwaarden - ter beschikking te stellen aan anderen.

DANS gaat contracten afsluiten met universiteiten. Het uitgangspunt daarbij is dat de onderzoeksdata van de universiteit zijn en niet van de individuele onderzoekers.

Q: Hoe gaan data-archieven om met verweesde data?

A: Verweesde data zijn data waarvan de eigenaar niet meer te vinden is of overleden is. Als de data in restricted access ter beschikking zijn gesteld, moet de eigenaar toestemming geven voor toegang. En dat is lastig als je de eigenaar niet meer kunt vinden. In de licentie van DANS en 3TU.Datacentrum staat een artikel dat data automatisch open access worden als iemand overlijdt. Bij data waarvan de eigenaar anderszins niet te bereiken is, is dat nog niet het geval. Maar dat zou wel wenselijk zijn.

Q: Bij wie moet een data supporter of onderzoeker zijn als hij het antwoord op zijn vragen hier niet vindt?

A: Dat kan per instituut verschillen. Vraag eerst eens na bij de beleidsmedewerkers van jouw instituut of ze over een juridisch adviseur of mogelijk een functionaris voor de Gegevensbescherming beschikken.

Cases privacy